Türkiye’de yayaların hakları ve yükümlülükleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelik ile düzenlenmektedir. Yayaların uyacakları kurallar özel olarak Karayolları Trafik Kanunu’nun 68. maddede belirtilmektedir. Aşağıda, bu kanunun yayalarla ilgili bölümlerine yer verilmiştir. Kanunun tümüne http://www.trafik.gov.tr/ adresinden ulaşılabilir.
Karayolları Trafik Kanunu
Amaç
MADDE 1- Bu Kanun'un amacı, karayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir.
Karayolu trafik güvenliği
MADDE 13- Karayolunun yapım ve bakımı ile görevli ve sorumlu bütün kuruluşlar karayolu yapısını, trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmakla yükümlüdürler.
Çeşitli kişi, kurum ve kuruluşlar, karayolu yapısında yapacakları ve esasları yönetmelikte belirtilen çalışmalarda; Şehiriçi karayolu kenarında çeşitli tesislerin yapımı süresince; kaldırımlarda, tünel, tünel aydınlatılması ve benzerlerini yaparak güvenli geçiş sağlamak ve yaya yollarını trafiğe açık bulundurmak zorundadırlar.
Hızın gerekli şartlara uygunluğunu sağlamak
MADDE 52 – Sürücüler;
Kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlere girerken, tepe üstlerine yaklaşırken, dönemeçli yollarda ilerlerken, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere, tünellere, dar köprü ve menfezlere yaklaşırken, yapım ve onarım alanlarına girerken, hızlarını azaltmak zorundadırlar.
Bu madde hükmüne uymayan sürücüler 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Sürücülerin Uyacağı Diğer Kurallar
Dönüş Kuralları
MADDE 53- Sağa ve sola dönüşlerde sürücüler kurallara uygun olarak geçiş yapan yayalara, varsa bisiklet yolundaki bisikletlilere ve sola dönüşlerde sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.
Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Geçme kural ve yasakları
MADDE 54- Sürücülerin önlerindeki bir aracı geçmeleri, yaya ve okul geçitleri yaklaşımında yasaktır.
Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 92.400.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Duraklamanın yasak olduğu yerler
MADDE 60- Yaya ve okul geçitleri ile diğer geçitlerde duraklamak yasaktır.
Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Park etmenin yasak olduğu yerler ve haller
MADDE 61- Taşıt yolu üzerinde; ayrıca yönetmelikte belirtilen haller dışında yaya yollarında, özürlülerin araçları için ayrılmış park yerlerinde park etmek yasaktır.
Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar. (o) bendinin ihlâli hâlinde para cezası iki kat artırılır. (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md. Ek.07.07.2005-5378)
Yasaklara aykırı park edilmiş araçlar trafik zabıtasınca kaldırılabilir.
Bisiklet, motorlu bisiklet ve motosiklet sürücüleri ile ilgili kurallar
MADDE 66- Bisiklet, motorlu bisiklet ve motosiklet sürücülerine aşağıdaki kurallar uygulanır.
a) Ayrı bisiklet yolu varsa , bisiklet ve motorlu bisikletlerin taşıt yolunda,
Bisiklet, motorlu bisiklet ve motosikletlerin yayaların kullanmasına ayrılmış yerlerde,
Bunlardan ikiden fazlasının taşıt yolunun bir şeridinde yan yana sürülmesi yasaktır.
Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 92.400.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Yayaların uyacakları kurallar
MADDE 68- Yayaların uyacakları kurallar aşağıda belirtilmiştir.
a) Yayalar, aşağıda sayılan haller dışında, taşıt yolu bitişiğinde ve yakınında yaya yolu, banket veya alan varsa burada yürümek zorundadırlar.
1. Yönetmelikte belirtilen tedbirler alınmak şartı ile diğer yayalar için ciddi rahatsızlık verecek boyutta eşyaları iten veya taşıyan kişiler ile, taşıt yolunun en sağ şeridinden fazla kısmını işgal etmemek, gece ve gündüz görüşün az olduğu hallerde de imkan oranında tek sıra halinde yürümek şartı ile bir yetkili veya görevli yönetiminde düzenli şekilde yürüyen yaya kafileleri taşıt yolu üzerinde yürüyebilir.
2. Yayaların yürümesine ayrılmış kısımların kullanılmasının mümkün olmaması veya bulunmaması hallerinde yayalar, bisiklet trafiğine engel olmamak şartı ile bisiklet yolunda bisiklet yolu yoksa taşıt yolu üzerinde, imkan oranında taşıt yolu kenarına yakın olmak şartı ile yürüyebilirler.
3. Her iki tarafında, yaya yolu ve banket bulunmayan veya kullanılır durumda olmayan iki yönlü trafiğin kullanıldığı karayollarında yaya kafileleri dışındaki yayalar, taşıt yolunun sol kenarını izlemek zorundadır.
b) Taşıt yolunun karşı tarafına geçmek isteyen yayaların taşıt yolunu, yaya ve okul geçidi ile kavşak giriş ve çıkışları dışında herhangi bir yerden geçmeleri yasaktır.
Yayalar, bu yerlerden geçerken;
1. Yaya ve okul geçitlerinin bulunduğu yerlerde, geçitte yayalar için ışıklı işaret varsa bu işaretlere uymak,
2. Geçitte yayalar için ışıklı işaret yoksa ve geçit sadece taşıt trafiği ışıklı işareti veya yetkili kişi tarafından yönetiliyorsa, geçecekleri doğrultu açıldıktan sonra taşıt yoluna girmek,
3. Işıklı işaret veya yetkili kişilerin bulunmadığı geçitlerde veya kavşaklarda güvenlikleri açısından yaklaşan araçların uzaklık ve hızını göz önüne almak,
Zorundadırlar.
Ancak, yüz metre kadar mesafede yaya geçidi veya kavşak bulunmayan yerlerde yayalar, taşıt trafiği için bir engel teşkil etmemek şartı ile ve yolu kontrol ederek kendi güvenliklerini sağladıktan sonra en kısa doğrultuda ve en kısa zamanda taşıt yolunu geçebilirler.
c) Yaya yollarında, geçitlerde veya zorunlu hallerde taşıt yolu üzerinde bulunan yayaların, trafiği engelleyecek veya tehlikeye düşürecek şekilde davranışlarda bulunmaları veya buraları saygısızca kullanmaları yasaktır.
Bu madde hükümlerine uymayan yayalar 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Yaya ve okul geçitleri
MADDE 74- Görevli bir kişi veya ışıklı trafik işareti bulunmayan, ancak başka bir trafik işareti ile belirlenmiş yaya veya okul geçitlerine yaklaşırken bütün sürücüler, araçlarını yavaşlatmak ve bu geçitlerden geçen veya geçmek üzere bulunan kişilere ve öğrencilere ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.
Bu madde hükmüne uymayan sürücüler 92.400.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
Çocuk, hasta ve sakat taşıtları, gözleri görmeyen yayalar, yürüyüş kolları
MADDE 77 - Bu Kanun açısından;
a) Çocuk, hasta ve sakatlara ait motorsuz taşıtların sürücülerine, yayalarla ilgili hükümler uygulanır.
b) Gözleri görmeyen ve yönetmelikte gösterilen özel işaret ve benzerlerini taşıyan kişilerin, taşıt yolu üzerinde bulunmaları halinde, bütün sürücülerin yavaşlamaları ve gerekiyorsa durmaları ve yardımcı olmaları zorunludur.
c) Bir yetkili veya görevli yönetimindeki yürüyüş kolları arasından geçmek yasaktır.
Bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi hükmüne uymayan sürücüler 92.400.000 lira, (c) bendi hükmüne uymayan sürücüler 45.800.000 lira para cezası ile cezalandırılırlar (Değişik: 25.05.1997-4262/4 md.).
