Ne yazık ki Türkiye’de geçerliliği olan ve bütünlüklü bir yaya hakları bulunmuyor. Türkiye’de yayaların hakları ve yükümlülükleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelik ile düzenleniyor. Ancak bu yasa ve yönetmelik, yayaların haklarından çok, yükümlülükleri üzerinde duruyor. Yayaları trafiğin asli unsuru olarak kabul etmiyor. Motorlu taşıtları merkeze alan bir bakış açısı taşıyor. Böyle olunca bu yasa ve yönetmelik, trafikte hayatta kalmak için yayaların uyması gereken kuralları belirtmekten öteye geçemiyor. Yayalara karşı uyulması gereken kurallar konusunda yaptırımların zayıf olması ve bu yaptırımların çoğu zaman hayata geçirilmemesi, Türkiye’de yayaların işini daha da zorlaştırıyor.
Avrupaya baktığımızda, Avrupa Parlementosu’nun 1988 yılında aldığı bir karar ile Yaya Hakları Bildirgesi’ni kabul ettiğini görüyoruz. Günümüzde birlik üyesi ülkeler, yayalara öncelik tanıyacak planlamaları oluştururken, bu bildirgedeki prensipleri dikkate alıyor.
Türkiye’de yaya hakları ile ilgili olarak Trafik Kanunu’nun ötesine geçecek çalışmalar yapıldı. 1990 yılında İnsan Hakları Derneği Çevre Komisyonu tarafından Yaya Hakları Bildirgesi hazırlandı. 2000 yılında 10 adet sivil toplum kuruluşunun katılımı ve Ümit Sinan Topçuoğlu’nun sözcülüğünde bir Yaya Hakları Bildirgesi oluşturuldu. Bu bildirge Kadıköy Belediye Başkanı Selami Öztürk tarafından da imzalandı.
Günümüzde, yayaları trafiğin asli unsuru olarak kabul edecek, yayaların yükümlülüklerini bu bakış açısı ile değerlendirecek ve yayalara karşı işlenen suçlarla ilgili ağır yaptırımlar getirecek bir trafik kanununa ihtiyaç bulunmaktadır. Bu kanunun oluşturulmasında, yukarıda bahsedilen yaya hakları bildirgelerinin ve ilgili tüm sivil toplum örgütlerinin dikkate alınması önemlidir.
Kaynaklar:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun yayalar ile ilgili maddeleri
İlgili yönetmeliğin yayalar ile ilgili maddeleri
Avrupa Parlementosu Yaya Hakları Bildirgesi
İnsan Hakları Derneği Yaya Hakları Bildirgesi
Yaya Hakları için Yurttaş Lobisi Yaya Hakları Bildirgesi
